Kaygı, belirsizlik veya tehlike karşısında ortaya çıkabilen doğal bir tepkidir. Yoğunluğu, sürekliliği veya kaçınmaya yol açması nedeniyle yaşamı kısıtladığında, bir kaygı bozukluğu açısından değerlendirme gerekebilir.
Kaygı ne zaman bir sorun haline gelir?
Kaygı bozukluklarında endişe yalnızca zor bir olay sırasında görülmeyebilir. Kişi günlük yaşamın farklı alanlarında sürekli olumsuz ihtimalleri düşünmekten, gevşeyememekten veya zihnini durduramamaktan yakınabilir. Kaygının beklenenden yoğun olması ve iş, ilişkiler ya da günlük kararları etkilemesi önem taşır.
Yaygın anksiyete, panik bozukluk, sosyal kaygı ve özgül fobiler farklı özellikler gösterir. Birbirine benzeyen belirtiler olsa da hepsi aynı biçimde değerlendirilmez. Kaygının hangi durumlarda ortaya çıktığı ve kişinin bu durumlarla nasıl baş etmeye çalıştığı tanı açısından yol gösterir.
Ruhsal ve bedensel belirtiler
Kontrol edilmesi zor endişe, huzursuzluk, çabuk yorulma, odaklanmada güçlük ve uyku sorunları görülebilir. Kas gerginliği veya çarpıntı gibi bedensel yakınmalar da eşlik edebilir. Kişi tekrar tekrar güvence arayabilir, kararlarını erteleyebilir ya da kaygı duyduğu ortamlardan uzaklaşabilir.
Bedensel belirtiler otomatik olarak kaygıya bağlanmamalıdır. Yakınmaların özelliklerine göre diğer sağlık sorunları, kafein veya madde kullanımı ve ilaç etkileri de değerlendirilir. Yeni, alışılmadık veya şiddetli belirtiler için tıbbi değerlendirme gerekir.
Değerlendirme nasıl yapılır?
Görüşmede kaygının başlangıcı, ne kadar sürdüğü ve hangi alanlarda yaşamı zorlaştırdığı konuşulur. Kaçınmalar, güvence arama davranışları ve kişinin kendisine yardımcı olmak için denediği yöntemler ele alınır. Uyku düzeni, bedensel hastalıklar ve eşlik eden depresyon belirtileri de incelenir. Sadece bir test puanı üzerinden karar verilmez.
Kaygı bozukluklarında tedavi
Tedavide psikoeğitim, bilişsel davranışçı terapi gibi psikoterapiler ve gerektiğinde ilaç seçenekleri değerlendirilebilir. Psikoterapide kaygıyı sürdüren düşünce ve davranışlar anlaşılmaya çalışılır; kaçınılan durumlarla güvenli ve planlı biçimde çalışılabilir. Seçim kaygının türüne, şiddetine ve kişinin tercihine göre yapılır.
Tedavinin hedefi her koşulda hiç kaygı hissetmemek değildir. Kaygı ortaya çıktığında yaşamın daha az kısıtlanması ve kişinin önemli bulduğu etkinliklere katılabilmesi de önemlidir. Uyku düzeni, fiziksel etkinlik ve kafein kullanımının gözden geçirilmesi destekleyici olabilir; düzenli takip planı kişisel ihtiyaca göre belirlenir.
Sık merak edilenler
Çok düşünmek ile kaygı bozukluğu aynı şey mi?
Hayır. Düşüncelerin kontrol edilme güçlüğü, süresi, yarattığı sıkıntı ve günlük yaşama etkisi birlikte değerlendirilir. Tek bir özellik üzerinden tanı konmaz.
Kaygı için mutlaka ilaç gerekir mi?
Her durumda gerekmez. Psikoterapi, ilaç veya birlikte tedavi seçenekleri kaygının türüne ve kişisel ihtiyaçlara göre konuşulur.
