Bipolar bozuklukta duygudurum, enerji ve etkinlik düzeyinde belirgin dönemsel değişiklikler görülebilir. Tanı ve tedavi, yalnızca o günkü ruh haline değil, kişinin yaşamı boyunca geçirdiği dönemlerin değerlendirilmesine dayanır.
Mani, hipomani ve depresyon dönemleri
Mani döneminde olağandışı enerji artışı, uyku ihtiyacında azalma, hızlı konuşma, düşüncelerin hızlanması, aşırı özgüven veya belirgin sinirlilik görülebilir. Düşünmeden harcama, riskli kararlar ve günlük işlevsellikte bozulma eşlik edebilir. Bazı ağır dönemlerde gerçekliği değerlendirme etkilenebilir.
Hipomani benzer yöndeki değişikliklerin daha hafif olduğu bir dönemdir; kişinin olağan halinden farklı olması yine önemlidir. Depresif dönemlerde ise çökkünlük, ilgi kaybı ve enerji azalması öne çıkabilir. Bu dönemler sıradan günlük ruh hali değişimleriyle aynı şey değildir.
Tanı için dönemlerin öyküsü neden önemlidir?
Başvuru sırasında yalnızca depresyon belirtileri bulunabilir. Bu nedenle daha önceki enerji artışı, az uykuyla yetinme veya alışılmadık davranış dönemleri ayrıca sorulur. Aile öyküsü, kullanılan ilaçlar ve alkol ya da madde kullanımı da değerlendirilir. Uygun olduğunda ve kişinin onamıyla yakınlarından alınan bilgiler süreci destekleyebilir.
Tanı bazen zaman içinde yapılan izlemle netleşir. Tek bir duygu değişimi veya internet testi üzerinden bipolar bozukluk tanısı koymak uygun değildir.
Tedavi ve koruyucu izlem
Tedavi; yaşanan dönemin niteliğine, önceki yanıta ve kişinin genel sağlık durumuna göre düzenlenir. Duygudurum düzenleyici ilaçlar ve belirli antipsikotikler kullanılabilen seçenekler arasındadır. Psikoeğitim ve psikoterapi, dönemleri tanımak ve günlük yaşamı düzenlemek için tedaviye eşlik edebilir.
Bazı ilaçlar için kan düzeyi veya böbrek, tiroid ve metabolik durum gibi alanlarda takip gerekebilir. Hangi tetkikin ne sıklıkta yapılacağı kullanılan tedaviye göre belirlenir. İlaçların kendi kendine kesilmesi veya değiştirilmesi yerine hekimle birlikte bir plan oluşturulmalıdır. Gebelik planı ve üreme sağlığıyla ilgili durumlar da tedavi seçiminde ayrıca konuşulmalıdır.
Erken belirtileri fark etmek
Uyku düzeni, günlük rutinler ve duygudurum değişikliklerini izlemek takipte yardımcı olabilir. Daha önceki dönemlerden öğrenilen erken işaretler ve bu işaretlerde kiminle iletişime geçileceği birlikte belirlenir. Birkaç gün içinde belirgin biçimde az uyuma, hızla artan taşkınlık, kontrolsüz risk alma veya güvenliği etkileyen belirtiler varsa rutin kontrol beklenmeden değerlendirme gerekir.
Sık merak edilenler
Gün içinde ruh halimin değişmesi bipolar bozukluk mu?
Tek başına bu durum tanı koydurmaz. Dönemlerin süresi, olağan halden farklılığı, enerji ve uyku değişimleri ile işlevselliğe etkisi birlikte değerlendirilir.
İyi olduğum dönemde de takip gerekir mi?
Koruyucu tedavi ve izlem, yeni dönemlerin riskini azaltma hedefinin bir parçası olabilir. Takip sıklığı ve tedavinin sürdürülmesi kişisel plana göre belirlenir.
