Madde kullanım bozukluğunda kişi, kullanımın yol açtığı güçlükleri görmesine rağmen azaltmakta veya bırakmakta zorlanabilir. Değerlendirme, suçlayıcı bir yaklaşım yerine kullanım örüntüsünü ve uygun tedavi gereksinimini anlamaya dayanır.
Hangi işaretler değerlendirme gerektirir?
Planlanandan fazla kullanma, bırakma girişimlerinin sonuçsuz kalması, yoğun kullanma isteği ve kullanım nedeniyle sorumlulukların aksaması önemli işaretler olabilir. Kişi sağlık, ilişki veya iş sorunlarına rağmen kullanmayı sürdürebilir. Bazı maddelerde aynı etki için daha fazla miktara ihtiyaç duyma veya bırakıldığında yoksunluk yaşama da görülebilir.
Kullanımın etkileri yalnızca miktarla açıklanmaz. Maddenin türü, kullanım biçimi, birlikte kullanılan maddeler ve kişinin genel sağlık durumu önemlidir. Bağımlılığı sadece irade eksikliği olarak görmek, değerlendirmeyi ve yardım aramayı zorlaştırabilir.
İlk görüşmede neler değerlendirilir?
Kullanılan maddeler, kullanım sıklığı, son kullanım zamanı ve daha önceki bırakma deneyimleri konuşulur. Yoksunluk, zehirlenme ve başka sağlık riskleri değerlendirilir. Kullanılan ilaçlar, bedensel hastalıklar, iş ve aile yaşamı ile barınma ve sosyal destek koşulları da önemlidir.
Eşlik eden depresyon, kaygı, uyku sorunları veya başka ruhsal belirtiler ayrıca ele alınır. Gerekli görüldüğünde muayene ve tetkikler istenebilir. İlk hedeflerden biri, ayaktan izlemin yeterli olup olmadığını veya daha yoğun bir hizmete ihtiyaç bulunup bulunmadığını belirlemektir.
Tedavi nasıl planlanır?
Tedavi, kullanılan maddeye ve klinik duruma göre değişir. Psikososyal müdahaleler, motivasyon üzerine çalışma, uygun durumlarda ilaç tedavisi ve daha yoğun bağımlılık hizmetleri değerlendirilebilir. Bazı maddelerin tedavisinde kullanılan ilaçlar bulunurken, her madde için aynı seçenek mevcut değildir.
Yoksunluk yönetimi gerektiğinde güvenli bir sağlık ortamında planlanır. Muayenehane değerlendirmesi, her tür arındırma veya yatış hizmetinin burada sunulduğu anlamına gelmez. Gereksinime göre bağımlılık tedavi merkezi veya hastaneye yönlendirme yapılabilir. Tedavide tıbbi gereksinimler kadar sosyal koşullar ve kişinin hedefleri de dikkate alınır.
Takip ve yakınların desteği
Kullanmayı tetikleyen durumları tanımak, istekle baş etme yolları geliştirmek ve günlük yaşamı yeniden düzenlemek takipte ele alınabilir. Aile ve yakınların desteği, kişinin onamı ve uygun sınırlar içinde planlanır. Yakınların kendi stresleri ve destek ihtiyaçları da önemlidir. Yeniden kullanım olduğunda durumu gizlemek yerine tedavi planını yeniden değerlendirmek gerekir. Bilinç kaybı, solunum güçlüğü veya ağır zehirlenme belirtilerinde randevu beklenmeden acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır.
Sık merak edilenler
Tedavi için önce kendi başıma bırakmam gerekir mi?
Hayır. Kullanım sürerken de değerlendirme için başvurulabilir. Bazı maddelerde bırakma süreci tıbbi gözetim gerektirir; güvenli plan değerlendirme sonrasında oluşturulur.
Yakınları destek alabilir mi?
Evet. Kullanımın aile üzerindeki etkileri, iletişim ve sınırlar hakkında yakınlara yönelik destek değerlendirilebilir. Bu görüşmelerde hastanın mahremiyetine de dikkat edilir.
