Obsesif kompulsif bozuklukta, istenmeden gelen düşünceler ve bunların yarattığı sıkıntıyı azaltmak için yapılan tekrarlar yaşamda önemli yer kaplayabilir. OKB yalnızca temizlik veya düzen ihtiyacından ibaret değildir.
Obsesyon ve kompulsiyon nedir?
Obsesyonlar, kişinin istemediği halde tekrarlayan düşünce, görüntü veya dürtülerdir. Kirlenme, birine zarar verme, hata yapma veya belirsizliğe dayanamama gibi farklı içerikler taşıyabilir. Bu düşüncelerin varlığı, kişinin onları istediğini ya da gerçekleştireceğini göstermez.
Kompulsiyonlar, sıkıntıyı azaltmak veya kötü bir sonucu önlemek amacıyla yapılan tekrarlar olabilir. Yıkama, kontrol etme, sayma ve sürekli güvence isteme dışarıdan fark edilebilir. Zihinden sözcük tekrarlama veya düşünceyi etkisizleştirmeye çalışma gibi yalnızca zihinsel tekrarlar da görülebilir. Kısa süreli rahatlamanın ardından döngü yeniden başlayabilir.
Günlük yaşam nasıl etkilenebilir?
Kişi işe hazırlanırken tekrar tekrar kontrol yaptığı için gecikebilir, kirlenme korkusuyla bazı yerlere gitmeyebilir veya yakınlarından aynı soruya defalarca yanıt vermesini isteyebilir. Yaşanan sıkıntı kadar, tekrarların aldığı zaman ve işlevselliğe etkisi de önemlidir. Her titizlik, kontrol davranışı veya tekrarlayıcı düşünce OKB anlamına gelmez.
Görüşmede belirtilerin içeriği, başlangıcı, harcanan zaman, kaçınmalar ve aile yaşamına etkisi değerlendirilir. Utanma nedeniyle paylaşılması zor olan düşüncelerin de yargılanmadan konuşulabilmesi, doğru değerlendirmeyi kolaylaştırır.
OKB tedavisinde hangi yöntemler kullanılır?
OKB için bilişsel davranışçı terapinin maruz bırakma ve tepki önleme bileşenini içeren uygulamaları önemli tedavi seçeneklerindendir. Çalışmada, sıkıntı yaratan durumlarla planlı biçimde karşılaşma ve kompulsiyonu yapmadan kalabilme becerisi üzerinde durulur. Adımlar kişinin ihtiyacına göre, terapötik iş birliği içinde belirlenir.
İlaç tedavisi de değerlendirilebilir. Belirtilerin şiddeti ve önceki tedavi yanıtına göre psikoterapiyle birlikte kullanım uygun bulunabilir. Değişim zaman alabilir; tedavinin etkisi ve varsa yan etkiler düzenli izlenir. İlaç dozu veya bırakma kararı kişinin kendi başına düzenleyeceği bir konu değildir.
Yakınlar nasıl destek olabilir?
Sürekli güvence vermek veya ritüellere katılmak, iyi niyetli olsa da döngünün sürmesine katkıda bulunabilir. Yakınların destek biçimi, kişinin tedavi hedefleriyle uyumlu olarak birlikte planlanabilir. Amaç kişiyi zorlamak veya belirtileri küçümsemek değildir. Güçlüğü anlamak, tedaviye katılımı desteklemek ve yakınların kendi ihtiyaçlarını da gözetmek önem taşır.
Sık merak edilenler
İstemediğim bir düşünceye sahip olmak onu yapacağım anlamına mı gelir?
İstenmeden gelen düşünce, niyet veya davranışla aynı şey değildir. Düşüncenin niteliği ve yarattığı sıkıntı değerlendirmede konuşulur; yalnızca içeriği üzerinden hüküm verilmez.
OKB yalnızca temizlikle mi ilgilidir?
Hayır. Kontrol, zarar verme korkusu, simetri, dini veya cinsel içerikli istenmeyen düşünceler ve zihinsel tekrarlar gibi farklı belirtiler görülebilir.
