Ruhsal hastalıklar kişisel bir kusur değildir
Ruh sağlığı sorunlarıyla ilgili önyargılar ve damgalanma kaygısı, kişilerin ihtiyaç duyduğu desteğe başvurmasını geciktirebilir. Depresyon, anksiyete, bipolar bozukluk veya şizofreni gibi durumlar irade zayıflığı ya da karakter kusuru olarak değerlendirilmemelidir. Belirtilerin anlaşılması ve kişiye uygun yardımın planlanması için tıbbi değerlendirme önemlidir.
Ruhsal hastalıklar tek bir kimyasal değişiklikle açıklanamaz. Biyolojik yatkınlık, yaşam deneyimleri, psikolojik süreçler ve sosyal koşullar farklı düzeylerde etkili olabilir. Bursa’da psikiyatri desteği arayan kişiler için amaç, yalnızca bir tanı ismi bulmak değil, belirtilerin kişinin yaşamını nasıl etkilediğini anlamaktır. Uzm. Dr. Ayşe Gül Aydın, Bursa Nilüfer’deki muayenehanesinde ruh sağlığı ve hastalıkları alanında değerlendirme ve izlem yapmaktadır.
Psikiyatrik değerlendirme ve ayırıcı tanı
İlk görüşmede yakınmaların ne zaman başladığı, şiddeti, günlük yaşama etkisi, önceki tedaviler, aile öyküsü ve genel sağlık durumu konuşulur. Uyku, iştah, enerji, dikkat, düşünceler ve ilişkiler de değerlendirme kapsamındadır. Kişinin kendi deneyimini anlatması, değerlendirme için önemli bir bilgi kaynağıdır.
Tiroid hastalıkları, bazı beslenme eksiklikleri, nörolojik durumlar, ilaçlar veya madde kullanımı ruhsal belirtilere benzer yakınmalar oluşturabilir. Tetkik ya da başka bir uzmanlık alanından görüş gerekip gerekmediğine muayene bulgularına göre karar verilir. Tanı bazen zaman içinde izlem gerektirir; tek bir belirti veya internet testi tanı koymak için yeterli değildir.
Sık değerlendirilen psikiyatrik hastalıklar
Depresyon
İlgi ve zevk azalması, çökkünlük, enerji kaybı, uyku veya iştah değişiklikleri depresyonun belirtileri arasında yer alabilir. Bu yakınmaların süresi, şiddeti ve işlevselliğe etkisi birlikte değerlendirilir. Depresyon tedavisinde psikoterapi, ilaç tedavisi ve destekleyici yaklaşımlar kişinin ihtiyacına göre planlanabilir.
Anksiyete bozuklukları ve panik bozukluk
Sürekli endişe, belirsizliğe tahammül güçlüğü, kaçınma veya tekrarlayan panik ataklar günlük yaşamı zorlaştırabilir. Çarpıntı ve nefes darlığı gibi bedensel yakınmalarda gerekli tıbbi değerlendirme de önemlidir. Anksiyete bozuklukları ve panik bozukluk için tanıya ve kişinin durumuna uygun tedavi seçenekleri ele alınır.
Obsesif kompulsif bozukluk
İstenmeden gelen, rahatsız edici düşünceler ve bu düşüncelerin yarattığı sıkıntıyı azaltmak amacıyla yapılan tekrarlayıcı davranışlar obsesif kompulsif bozuklukta görülebilir. Belirtilerin zamanı ne ölçüde aldığı ve günlük yaşama etkisi değerlendirilir. Uygun psikoterapi yöntemleri ve gerektiğinde ilaç tedavisi kullanılabilir.
Sosyal fobi
Başkaları tarafından olumsuz değerlendirilme korkusu, kişinin toplantı, konuşma veya sosyal karşılaşmalardan kaçınmasına neden olabilir. Sosyal fobi değerlendirmesinde bu korkunun hangi durumlarda ortaya çıktığı ve yaşamı nasıl sınırladığı ele alınır. Tedavide kaygıyı sürdüren düşünce ve davranış örüntüleri üzerinde çalışılabilir.
Travma sonrası stres bozukluğu
Örseleyici bir yaşantının ardından tekrar yaşantılama, kabuslar, kaçınma ve aşırı tetikte olma görülebilir. Her travma yaşayan kişide aynı tablo gelişmez. Travma sonrası stres bozukluğunda değerlendirme ve tedavi, kişinin güvenliği ve hazır oluşu gözetilerek planlanır.
Öfke kontrol güçlükleri
Öfke tek başına bir hastalık değildir; ancak sık tekrarlayan kontrol kaybı, ilişkilerde zarar veya güvenlik riski olduğunda profesyonel değerlendirme gerekebilir. Öfke kontrol güçlüklerinde tetikleyiciler, eşlik eden ruhsal sorunlar ve davranış örüntüleri birlikte ele alınır.
Bipolar bozukluk ve şizofreni
Bipolar bozuklukta mani veya hipomani ve depresif dönemler görülebilir. Şizofrenide algı, düşünce ve işlevsellikte farklı belirtiler ortaya çıkabilir. Bunlar farklı hastalıklardır; tanı ve tedavide ayrıntılı öykü, hastalığın seyri ve düzenli izlem önemlidir.
Uyku, dikkat ve kişilikle ilgili güçlükler
Uyku bozuklukları farklı fiziksel veya ruhsal nedenlerle ilişkili olabilir. Dikkat eksikliği yakınmaları değerlendirilirken belirtilerin başlangıcı ve farklı ortamlardaki etkisi incelenir. Kişilik bozukluklarında ise uzun süreli düşünce, duygu ve ilişki örüntüleri kişinin yaşam öyküsü içinde ele alınır.
Bursa’da tedavi planı ve izlem
Tedavinin hedefleri, kişinin belirtilerini azaltmanın yanı sıra günlük yaşamını, ilişkilerini ve işlevselliğini desteklemek olabilir. Hedefler ve seçenekler görüşmelerde birlikte ele alınır. İlaçların yararı ve yan etkileri, psikoterapinin gidişi ve kişinin değişen ihtiyaçları takip edilir. İyileşme süresi ve sonuçlar kişiden kişiye farklılık gösterebilir.
Değerlendirme alanlarının tamamını Hastalıklar sayfasında inceleyebilirsiniz. Nilüfer, Bursa’daki muayenehaneye ulaşım ve randevu iletişimi için İletişim sayfasına geçebilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Psikiyatrik ilaçlar bağımlılık yapar mı?
İlaç gruplarının özellikleri farklıdır. Antidepresanlar, antipsikotikler ve duygudurum düzenleyiciler genellikle bağımlılık yapan ilaçlar olarak sınıflanmaz; ancak özellikle antidepresanların aniden bırakılması kesilme belirtilerine yol açabilir. Bazı kaygı giderici veya uyku ilaçlarında bağımlılık riski bulunabilir. İlacın yararı, riski, yan etkileri ve bırakma planı hekimle konuşulmalıdır; hiçbir ilaç tamamen risksiz kabul edilmez.
Depresyon tedavi edilebilir mi?
Depresyon için etkili psikoterapi ve ilaç tedavisi seçenekleri vardır. Pek çok kişide belirgin düzelme sağlanabilir; ancak süre, yanıt ve tekrarlama riski kişiye göre değişir. Tedavi ve takip planı bireysel olarak belirlenir. İlaçlar hekimle görüşmeden bırakılmamalıdır.
Bipolar bozukluk ile şizofreni nasıl ayırt edilir?
Bazı belirtiler farklı hastalıklarda görülebilir. Ayırıcı tanı, ayrıntılı öykü, ruhsal durum muayenesi, belirtilerin zaman içindeki seyri ve gerektiğinde ek değerlendirmelerle yapılır. İnternetten okunan belirtilerle kişiye tanı konulamaz. Belirti gösteren kişi için uzman değerlendirmesi planlanması uygundur.